محمد مهدى ملايرى
197
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
در چوگانبازى چوگانبازى هم يكى از بازيهاى ورزشى ايرانى بوده كه در دورهء ساسانيان و پيش از آن براى پرورش جوانان و ورزش آنان اهميت زياد داشته و دستور و قواعد آن را هم در كتابها ضبط و مدون ساخته بودهاند . ابن النديم در ضمن همان صورتى كه از آن نام برديم يك كتاب هم با عنوان « آيين چوگانبازى از آن ايرانيان » نقل كرده است كه ظاهرا در همين دورهء اول عصر عباسى به عربى ترجمه شده بوده است ، زيرا چنان كه ديديم تا پيش از دورهء عباسيان اين بازى در ميان اعراب شناخته نبوده و نخستين كسى كه از خلفا به آن پرداخت هارون الرشيد بود . در كتاب عيون الاخبار هم قطعهاى دربارهء دستور چوگانبازى از آييننامه نقل شده است ، كه دربارهء آن و اينكه آيا ابن قتيبه آن را از همين كتابى كه ابن النديم در ضمن اين صورت نام برده گرفته است يا از كتاب ديگر همان احتمالاتى كه در آييننامههاى ديگر ذكر كرديم مىرود . قطعهاى كه ابن قتيبه از آييننامه نقل كرده هرچند كوچك است ولى شامل دستورهاى مختلفى دربارهء اين بازى و قواعد آن است كه از روى آن مىتوان تا حدّى به نوع مطالب اينگونه كتابها پى برد . در اين قطعه دستورهائى است راجع به طرز به دست گرفتن چوگان و گرداندن آن و چگونگى زدن گوى در حال سوارى و طرز رفتار باهم نبردان و دستور برانگيختن و نگه داشتن اسبان و وضع تماشاچيان و اندازهء ميدان بازى و بعضى دستورهاى اخلاقى ديگر . در پيشگوئى و راههاى مختلف آن قطعهاى كه در عيون الاخبار از آييننامه در اين موضوع نقل شده به عنوان « روش ايرانيان در عيافت و طرز استدلال به آن » ذكر شده است . در بين اعراب و شايد ملتهاى ديگر هم يكى از طرق پيشگوئى اين بوده است كه مرغى را مىپرانيدهاند يا مرغى كه در حال پرواز